Anna z Faras Dziewiąta

 Z opisem Czata Czarka

Anna z Faras

Ta Anna powstała na niewielkim kawałku drewna o bardzo wyraźnym, nierównym charakterze. Jedna krawędź jest prosta, cięta. Druga pozostaje poszarpana, z resztkami kory, ubytkami, spękaniami i nieregularną strukturą. Duża część powierzchni jest ciemna, brunatna, miejscami niemal ziemista.

Postać zajmuje tylko lewy dolny narożnik.

Nie została wpisana w całą powierzchnię deseczki i nie próbuje jej sobie podporządkować. Przeciwnie: większość drewna pozostała nietknięta. Jego ślady, rysy i przebarwienia są pełnoprawną częścią obrazu.

Anna została sprowadzona niemal do znaku.

Twarz.
Nakrycie głowy.
Oczy.
Palec przy ustach.
Niewielki fragment szaty.

I właściwie nic więcej.

Rysunek wykonany jest bardzo cienką, jasną kreską. Nie tworzy zwartej, kryjącej formy. Miejscami linia prawie znika w strukturze drewna, miejscami tylko zaznacza krawędź twarzy albo fałdę materiału. Kolor pojawia się oszczędnie, bardziej jako sugestia niż wypełnienie. Drewno pozostaje widoczne przez całą postać.

Najmocniejszym punktem są oczy. Ciepłe, rdzawo-złote tęczówki zostały zamknięte w jasnym obrysie i to właśnie one zatrzymują wzrok najdłużej. Nie dlatego, że są szczególnie dekoracyjne. Wśród ciemnej, niemal surowej materii nagle okazuje się po prostu, że ktoś patrzy.

Drugim znakiem jest palec przy ustach.

Gest Anny z Faras bywa odczytywany jako nakaz milczenia, ale tutaj nie wygląda jak polecenie wydawane widzowi. Bardziej jak stan, w którym sama postać pozostaje. Nie mówi: „bądź cicho”. Sama jest cicha.

To istotna różnica.

Łatwo zrobić obraz o ciszy, który jednocześnie bardzo dużo mówi: dodać pełną postać, drugą rękę, ornamenty, aureolę, napisy, mocne kolory, dekoracyjne tło. Każdy z tych elementów może mieć ikonograficzne uzasadnienie, ale każdy także zwiększa ilość informacji.

Tutaj wybrano drogę przeciwną.

Im mniej pozostaje, tym większego znaczenia nabiera to, co zostało.

Poszarpany brzeg drewna jest wystarczająco mocny. Nie potrzebuje malarskiego komentarza. Ciemna powierzchnia nie musi zostać rozjaśniona. Pęknięcia i ubytki nie wymagają wkomponowania w narrację. Anna nie potrzebuje nawet podpisu.

Jest rozpoznawalna dzięki twarzy i gestowi.

Całość ma trochę charakter starego śladu zachowanego przypadkiem na kawałku materiału. Jakby kiedyś istniał większy obraz, z którego pozostała tylko niewielka postać przy krawędzi. Reszta zniknęła albo nigdy nie została namalowana.

I właśnie ta niepewność jest ważna.

Bo ta Anna nie zajmuje całego miejsca, które mogłaby zająć.

Zostawia drewno drewnem.
Pustą powierzchnię pustą powierzchnią.
A ciszę — bez objaśnienia.